Çocuklarda akıl hastalıkları: Belirtileri, tedavisi

Kısa bir bakış

  • Tanım: Çocuğun günlük yaşamını olumsuz yönde etkileyen ve çocuğun muzdarip olduğu zihinsel anormallikler.
  • Formlar: Depresyon, anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, yeme bozuklukları (anoreksi gibi), obsesif kompulsif bozukluk gibi yaşa bağlı olmayan formlar. DEHB, karşıt davranış bozukluğu, sosyal davranış bozukluğu, otizm, Rett sendromu, kırılgan X sendromu, bağlanma bozukluğu, dil bozuklukları, tik bozuklukları gibi yaşa bağlı, çocukluğa özgü formlar.
  • Belirtiler: ör. ani sosyal geri çekilme, görünüşte nedensiz, kalıcı üzüntü, ilgi kaybı, halsizlik, sık sık öfke nöbetleri, kalıcı bir kuru aşamadan sonra ıslanma
  • Teşhis: tıbbi görüşme, tıbbi muayeneler, davranışsal gözlem, psikolojik testler.
  • Tedavi: Genellikle (aile) psikoterapisi ile birlikte multimodal, gerekirse ilaç tedavisi ve beraberinde sosyal, konuşma veya hareket desteği önlemleri

Çocuklarda akıl hastalığı: Tanım

Ancak bu tür dikkat çekici durumlar biriktiğinde ve istisnadan kurala dönüştüğünde ebeveynler ve bakıcılar uyanık olmalı ve daha yakından bakmalıdır: Olumsuz duygular çocuğun yaşamını ve günlük rutinini etkiliyor mu? Sonuç olarak acı çekiyor mu? Eğer durum buysa, bir akıl hastalığı söz konusu olabilir.

Sıklık

Erkeklerde ruh sağlığı sorunları kızlara göre daha sık görülmektedir. Bu özellikle üç ila 14 yaşları arasında geçerlidir.

Akıl hastalığı biçimleri: Yaş ve cinsiyet farklılıkları

Yaş ve cinsiyetin ayrıca gençler arasında hangi tür zihinsel anormalliklerin veya hastalıkların yaygın olduğu üzerinde etkisi vardır:

  • Dört yaş altı çocuklarda görülen ruhsal bozukluklar çoğunlukla gelişimsel bozukluklara dayanmaktadır.
  • Depresyon, yeme bozuklukları ve bağımlılıklar 15-18 yaş arası gençlerde yaygındır.

Erkeklerde DEHB (kızlardan yaklaşık dört kat daha sık), saldırgan davranış bozuklukları ve bağımlılık bozuklukları gelişme olasılığı daha yüksektir; yeme bozuklukları, psikosomatik hastalıklar ve depresyon ise kızlar arasında daha yaygındır.

Çocuklarda akıl hastalıkları: belirtiler

Peki çocuklarda ruhsal bozukluklar nasıl anlaşılır, hangi belirtiler uyarı işaretleri arasındadır? Peki çocuğun tipik semptomları olan bir zihinsel bozukluğu mu var yoksa geçici bir davranış bozukluğu mu?

Bir akıl hastalığı için alarm işaretleri olabilecek semptomlara bakmak, ikisini birbirinden ayırmaya yardımcı olur. Ebeveynlerin, eğitimcilerin, öğretmenlerin ve diğer bakıcıların bu tür uyarı sinyallerine duyarlı bir şekilde tepki vermesi önemlidir.

Olası ilk işaret, çocuğun davranışındaki ani ve kalıcı bir değişikliktir. Çocuğunuz birdenbire içine kapanıyorsa, üzgünse, hobilerine, oyun oynamaya veya daha önce sevdiği aktivitelere olan ilgisini kaybederse, olağandışı sıklıkta öfke nöbetleri geçiriyorsa ya da gerçekten "kuru" olan çocuklar yatağını tekrar ıslatıyorsa, bunun arkasında bir zihinsel bozukluk olabilir.

  • Çocuk ne zamandır değişen davranışlar gösteriyor? Yalnızca değişen davranış daha uzun bir süre (birkaç hafta) devam ederse, bunun arkasında zihinsel bir bozukluk olabilir.
  • Anormallikler ne sıklıkla ortaya çıkıyor? Göze çarpan davranışın sıklığına ilişkin bilgi, çocuk doktoru veya psikiyatrist ile ilk görüşmede faydalıdır. Bu nedenle çocuğunuzun psikolojik olarak dikkat çekici davrandığını bir takvime not edin.
  • Sorun ne kadar ciddi? Kendinize ve çocuğunuza anormalliklerin ne kadar yoğun olduğunu sorun. 1'in en zayıf ve 10'un en şiddetli olduğu 1'den 10'a kadar bir ölçek yararlı olabilir.
  • Sorunlu davranışın bilinen tetikleyicileri var mı? Semptomları ortadan kaldırmaya ne yardımcı olur? Çocuğunuzu neyin tetiklediğini biliyorsanız, tetikleyici durum veya olaylardan geçici olarak kaçınabilirsiniz. Ancak uzun vadede kaçınma davranışı bir çözüm değildir. Sorunlu davranış bir süre sonra düzelmiyorsa bir uzmana başvurmalısınız.
  • Sorunu kendi başınıza çözebileceğinizi mi düşünüyorsunuz yoksa yardıma mı ihtiyacınız var? Zihinsel anormallikler ve buna bağlı endişeler sizin ve çocuğunuz için çok stresli olabilir. Bu nedenle erkenden tıbbi yardım almaktan korkmayın.

Çocuklarda akıl hastalığı: Tanı

Tıbbi geçmiş

İlk aşamada uzman sizinle ve çocuğunuzla ayrıntılı bir görüşme yaparak tıbbi öykü (anamnez) alacaktır. Örneğin aşağıdaki bilgiler önemlidir:

  • Hangi zihinsel anormalliklerden endişe duyuyorsunuz?
  • Sorunlar nasıl, ne zaman, ne sıklıkta ve hangi durumlarda kendini gösteriyor?
  • Siz veya çocuğunuz sorunların ardındaki belirli tetikleyicilerden şüpheleniyor musunuz?
  • Çocuğunuz değişikliklerden muzdarip mi?
  • Çocuğunuzun fiziksel ya da ruhsal bir hastalığı olduğu biliniyor mu?
  • Çocuğunuz hangi aile ve sosyal çevrede yaşıyor? Örneğin istikrarlı ilişkileri ve bakıcıları var mı?
  • Bu ortamda yakın zamanda ölüm, boşanma veya benzeri değişiklikler oldu mu?

Sizin izninizle doktor, çocuğunuzun mümkün olduğu kadar eksiksiz bir resmini elde etmek için akrabalar, öğretmenler veya bakıcılarla da konuşabilir.

Davranışsal gözlem

Bir sonraki adımda uzman davranışsal gözlem önerebilir. Örneğin sizden belirli bir süre boyunca çocuğunuzun yeme veya oyun oynama davranışlarını gözlemlemenizi ve kaydetmenizi isteyebilir.

Tıbbi muayeneler

psikolojik testler

Bir çocuğun gelişiminin çok sayıda yönü, standartlaştırılmış psikolojik testlerin yardımıyla değerlendirilebilir; örneğin dil gelişimi, zihinsel yetenekler, hareket becerileri ve okuma, heceleme ve aritmetik becerileri.

Hekim ayrıca standart testler yardımıyla kişilik özelliklerini veya anormalliklerini de inceleyebilir.

Çok eksenli sınıflandırma şeması (MAS)

  • Eksen 1 zihinsel bozukluğu gösterir.
  • Eksen 2 gelişimsel bozuklukların tespit edilip edilmediğini gösterir.
  • Eksen 3 çocuğun/ergenin zeka düzeyini göstermektedir.
  • Eksen 4 herhangi bir fiziksel semptomu veya hastalığı gösterir.
  • Eksen 5 psikososyal koşulları haritalandırmaktadır.
  • Eksen 6 çocuğun psikososyal uyumunu, örneğin sosyal temaslarını, ilgi alanlarını ve hobilerini gösterir.

Çocuklarda akıl hastalığı: Formlar

Yaşa bağlı olmayan bu bozuklukların yanı sıra, her zaman çocuklukta gelişen ruhsal bozukluklar, tabiri caizse “çocukluk çağı ruhsal hastalıkları” da vardır. Genellikle yetişkinlikte de mevcut kalırlar. Uzmanlar burada iki grubu birbirinden ayırıyor:

  • Nörogelişimsel bozukluklar: Yalnızca zihinsel sağlığı değil aynı zamanda çocuğun genel gelişimini de etkiler. Bunlar arasında örneğin otizm, Rett sendromu ve kırılgan X sendromu yer alır.

Aşağıda çocuklarda ve ergenlerde görülen başlıca ruh sağlığı bozukluklarına genel bir bakış yer almaktadır:

Depresyon

Depresyon makalesinden depresyonun semptomları, nedenleri, tanısı ve tedavisi hakkında daha fazla bilgi edinin.

Anksiyete bozuklukları

Kaygı bozuklukları çocuklarda ve ergenlerde de yaygındır. Bunlar arasında fobiler (= belirli durumlardan, hayvanlardan veya nesnelerden duyulan korku), panik bozukluğu ve yaygın anksiyete bozukluğu yer alır.

Kaygı ve kaygı bozuklukları hakkında bilmeniz gereken her şeyi Kaygı yazımızda bulabilirsiniz.

Bipolar bozukluk

Bu ciddi akıl hastalığı hakkında önemli olan her şeyi Bipolar Bozukluk makalesinden öğrenebilirsiniz.

Post-travmatik stres bozukluğu

İhmal, şiddet veya istismara maruz kalan çocuklarda sıklıkla travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gelişir. Semptomlar arasında genel bir gerginlik, kaygılı ve huzursuzluk hissi, akıldan çıkmayan anılar veya travmatik deneyimleri zihinsel olarak yeniden yaşama (geçmişe dönüşler) yer alır.

Yeme bozukluğu

Anoreksiya nervoza hastalarının kilo vermeye devam etmek için patolojik bir istekleri vardır. Öte yandan aşırı yeme (bulimia), klasik olarak tekrarlayan "tıkınırcasına yeme" ve ardından zorla kusma ile karakterize edilir. Saf tıkınırcasına yeme, tekrarlayan “tıkınırcasına yeme” epizodlarıyla kendini gösterir.

Bu yeme bozuklukları hakkında bilmeniz gereken her şeyi Anoreksiya, Bulimia ve Binge Eating makalelerinden öğrenebilirsiniz.

Kişilik bozuklukları

Kişilik bozukluğunun diğer biçimleri arasında dissosyal, narsisistik ve paranoid kişilik bozukluğu yer alır.

Konuyla ilgili daha fazla bilgiyi Borderline Sendromu, Dissosyal Kişilik Bozukluğu, Narsistik Kişilik Bozukluğu ve Paranoid Kişilik Bozukluğu makalelerinde okuyabilirsiniz.

Şizofreni

Bu ciddi klinik tabloyla ilgili önemli olan her şeyi Şizofreni makalesinden öğrenebilirsiniz.

Obsesif-kompulsif bozukluk

Bu zihinsel bozukluk biçimi, kompülsif, törensel davranış veya düşünceyle kendini gösterir. Örnekler arasında kompulsif yıkama, kompulsif düşünme ve kompulsif kontrol yer alır.

Çoğunlukla çocukluk ve ergenlik döneminde ortaya çıkan bu zihinsel anormallikler hakkında Obsesif-Kompulsif Bozukluk makalesinden daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

DEHB

Bu klinik tablo hakkında daha fazla bilgiyi DEHB makalesinde bulabilirsiniz.

Karşıt davranış bozukluğu

Ancak bu çocukların davranışları başkaları için tehlike oluşturmaz, aslında başkalarına zarar vermez, pişmanlık ve suçluluk hissetme yeteneğine sahiptirler.

Sosyal davranış bozukluğu

Sosyal davranış bozukluğu sıklıkla insanlara karşı fiziksel saldırganlık, hayvanlara eziyet, hırsızlık, dolandırıcılık ve mala zarar verme şeklinde kendini gösterir. Etkilenen kişiler hiçbir kurala uymaz, sıklıkla evden kaçar ve okulu asar. Davranışlarından ve sonuçlarından pişmanlık duymazlar veya suçluluk duymazlar.

Otizm

Otizm spektrum bozuklukları hakkında önemli olan her şeyi Otizm makalesinden öğrenebilirsiniz.

Rett sendromu

Rett sendromu, neredeyse yalnızca kızları etkileyen, nadir görülen genetik bir gelişimsel bozukluktur. X kromozomundaki bir gen değişikliğine (mutasyona) dayanmaktadır. Başlangıçta normal bir gelişimin ardından, aşağıdakiler gibi çeşitli anormalliklerin ortaya çıkmasına neden olur:

  • Kalıplaşmış el hareketleri (yıkama, yoğurma el hareketleri)
  • otistik özellikler
  • ani çığlıklar ve fener saldırıları
  • kısa boy
  • Yürüyüş bozuklukları, istemli, amaçlı hareketlerin gerçekleştirilmesinde bozukluk (apraksi)
  • epileptik nöbetler
  • uyku bozuklukları

Kırılgan X sendromu

Bu kalıtsal hastalığa aynı zamanda X kromozomundaki bir mutasyon da neden olur. Ancak erkekleri kızlardan daha sık etkiler. Hastalığın olası belirtileri şunlardır:

  • az ya da çok azaltılmış zeka
  • Zorlukları öğrenmek
  • davranış sorunları: ör. Huzursuzluk, göz temasından kaçınma, dikkat eksikliği bozukluğu, ruh hali değişimleri, öfke nöbetleri, parlak ışık ve seslere karşı hassas reaksiyon
  • psikolojik anormallikler: otistik davranış, DEHB veya anksiyete bozuklukları
  • dış özellikler: örn. uzun kafa, yüksek alın, sıklıkla açık ağız, aşırı genişleyebilen eklemler, büyük testisler

Çocuklarda diğer zihinsel bozukluklar

  • Bağlanma bozuklukları: Bebeklik döneminden beş yaşına kadar ortaya çıkar ve aşırı ayrılma korkusuyla birlikte aşırı korumacı davranışlarla (reaktif form) veya ayrım gözetmeden ve mesafeli bağlanma davranışıyla kendilerini gösterirler. Bunun nedeni genellikle etkilenen çocuğun aşırı ihmali veya kötü muamelesidir.
  • Konuşma bozuklukları: Bu bozukluklar arasında kekemelik ve konuşma bozukluğu yer alır. İkinci durumda, etkilenen çocuklar çok hızlı, ritmik olmayan ve dalgalı konuşurlar.

Çocuklarda akıl hastalığı: Terapi

Çocuğumun zihinsel sorunları var – peki şimdi?

Tanı konulduktan sonra en iyi tedavinin ne olacağı sorusu ortaya çıkar. Çocuk ve ergenlerdeki ruhsal hastalıklar çoğunlukla psikoterapötik önlemlerin, eğitimsel ve sosyal yaklaşımların ve gerekirse ilaç tedavisinin (multimodal terapi yaklaşımı) birleşimiyle tedavi edilir.

Psikoterapi

Psikoterapi tedavinin ana odağıdır. Çocukla tek başına ya da tüm aileyle birlikte yapılabilir. Terapinin başarısı için belirleyici olan terapist ve hasta arasındaki güven ilişkisidir. Bu nedenle çocuğun ve diğer tüm katılımcıların (ebeveynler, kardeşler vb.) tedaviyi yapan terapistle iyi geçinmesi önemlidir.

Terapist, ebeveynler ve çocukla psikoterapinin ne sıklıkta ve ne kadar süreyle yapılması gerektiğini tartışır.

İlaç tedavisi

DEHB veya depresyon gibi bazı bozukluklarda ilaç tedavisi en azından geçici olarak tedaviyi destekleyebilir. Bazen örneğin şiddetli ajitasyon durumlarını durdurmak için sakinleştirici ilaçlar ve sözde anti-agresif ilaçlar da endikedir.

Tedaviyi yapan uzman, çocuk ve ergenlere yönelik preparatların onayına dikkat eder ve dozajı kişiye göre ayarlar.

Eşlik eden önlemler

Gençlik ve aile destek önlemleri, okuma veya dil becerilerini geliştirmeye yönelik destek programları ve mesleki terapi önlemleri de akıl hastası çocukların sorunlarının kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir. Bireysel durum, bu önlemlerden hangisinin uygun olduğunu belirler.

Çocuğuma nasıl yardım edebilirim?

  • Dost canlısı çocukların akrabalarını, eğitimcilerini, öğretmenlerini ve ebeveynlerini hastalık hakkında bilgilendirin, böylece çocuğunuzun sapkın davranışlarını sınıflandırabilirler.
  • Çocuğunuzun terapisine aktif olarak eşlik edin ve terapiye katılın.
  • Çocuğunuzla duygusal temasta kalın.
  • Çocuğunuzu cesaretlendirin ve güven aşılayın.
  • Ailede veya çevrede olası travmatik ilişkilere veya durumlara son verin.
  • Kendinize iyi bakın çünkü akıl hastası bir çocukla uğraşmak çok stresli olabilir. Örneğin, etkilenen diğer ebeveynlerle fikir alışverişinde bulunabileceğiniz bir destek grubu arayın.

Çocuklarda akıl hastalığı: Nedenleri ve risk faktörleri

Çocuklarda ve ergenlerde ruhsal hastalıkların nedenleri çeşitlidir. Çoğu durumda, bu tür bozuklukların gelişiminde çeşitli faktörler etkileşim halindedir.

Biyolojik nedenler ve risk faktörleri

Çocuklarda psikolojik hastalıklara ilişkin olası biyolojik risk faktörleri şunlardır:

  • genetik eğilim
  • fiziksel hastalıklar
  • Beyin fonksiyonunda bozulma (örn. beyinde iltihaplanma veya malformasyon)
  • cinsiyet – depresyon gibi bazı bozukluklar genel olarak kızlarda daha sık görülürken, karşıt davranış bozukluğu gibi diğerleri erkeklerde daha tipiktir

Psikolojik nedenler ve risk faktörleri

Çocuklarda ve ergenlerde akıl hastalığının olası psikolojik tetikleyicileri şunlardır:

  • İstismar ve şiddet deneyimleri
  • İhmal, ebeveynlerin/bakıcıların nezaketsizliği
  • Ebeveynlerin veya diğer önemli bakıcının kaybı
  • ebeveynlerin ruhsal hastalıkları
  • kilit bakıcılarla istikrarsız ilişkiler
  • tutarsız ebeveynlik yöntemleri
  • aile içinde sık sık kavgalar ve şiddet

Sosyo-kültürel nedenler ve risk faktörleri

Son fakat bir o kadar da önemli olarak sosyal çevre, örneğin okul, ruh sağlığını etkiler. İstikrarlı arkadaşlıkları ve ilgi alanları olan çocukların, dışlanan veya zorbalığa maruz kalan çocuklara göre akıl hastalığına yakalanma olasılıkları daha düşüktür.

Çocuklarda akıl hastalığı geliştiğinde genellikle yukarıdaki faktörlerin birkaçı bir araya gelir. Hızlı tedavi önemlidir. O zaman akıl hastası bir çocuğun sağlıklı bir yetişkin olma şansı yüksektir.