Dizartri: Tanımı, Belirtileri

Kısa bir bakış

  • Ne zaman doktora görünmeli? Ani veya yavaş yavaş gelişen konuşma bozuklukları durumunda
  • Nedenleri: felç, kraniyoserebral travma, erken beyin hasarı, ensefalit, menenjit, beyin tümörü, multipl skleroz, Parkinson hastalığı, amyotrofik lateral skleroz, Huntington koresi
  • Terapi: Altta yatan hastalığın tedavisi, bireysel konuşma terapisi, gerekirse yumuşak damak protezi veya elektronik ses yükseltici gibi yardımcılar

Dizartri nedir?

Tanım olarak dizartri, konuşma motor sisteminin bir bozukluğudur. Etkilenen kişi neyi, nasıl söylemek istediğini tam olarak bilir. Ancak konuşmadan sorumlu sinir ve kas yapıları, serebral korteksten gelen ilgili komutları doğru bir şekilde yerine getirememektedir.

Konuşma bozukluğundan farkı

Konuşma bozuklukları (afazi), konuşma bozukluklarından (dizartri) ayırt edilmelidir: Bunlarda, etkilenen bireyler konuşmayı doğru şekilde anlayamaz ve işleyemez. Ayrıca doğru kelimeleri bulmada ve doğru, anlamlı cümleler kurmada da sorunlar yaşarlar. Dizartride ise bu yüksek beyin fonksiyonları bozulmaz.

Dizartri kendini nasıl gösterir?

Spastik (hipertonik) dizartri

Konuşma kaslarının artan kas gerginliği (hipertoni) ile karakterize edilir ve bu nedenle yalnızca sınırlı bir ölçüde hareket ettirilebilir. Bu nefes almayı, ses üretimini ve artikülasyonu etkiler. Sıkıştırılmış, rahatsız edici bir ses tipiktir. Etkilenen kişi aynı zamanda yalnızca aralıklı ve belirsiz bir şekilde ifade eder.

Hipotonik dizartri

hiperkinetik dizartri

Abartılı, patlayıcı konuşma hareketleri tipiktir. Hacim, perde ve artikülasyon büyük ölçüde değişir. Bazen etkilenen kişi istemsiz olarak yüzünü buruşturur, kıvırır veya dilini şaklatabilir.

(Sert-)Hipokinetik Dizartri

Ataksik dizartri

Ataksik dizartrisi olan kişiler çok dengesiz konuşurlar, bu da sesin, perdenin ve artikülasyonun doğruluğunun büyük ölçüde değiştiği anlamına gelir; Tüm konuşmalar nefes almada, seste ve eklemlenmede istemsiz, uygunsuz değişikliklerle karakterize edilir.

Karışık dizartri

Dizartri: nedenleri ve risk faktörleri

Dizartrinin birçok nedeni vardır. En yaygın olanları:

  • İnme (apopleksi): Felçte, beyne birdenbire yeterli kan ve dolayısıyla oksijen sağlanamaz. Bu genellikle kan damarlarındaki bir pıhtıdan, daha nadiren de beyin kanamasından kaynaklanır. Felçler sıklıkla konuşma bozukluklarına neden olur. İnme hastalarında sıklıkla afazi de gelişir.
  • Erken çocukluk döneminde beyin hasarı: Hamileliğin altıncı ayı ile yaşamın ilk yılının sonu arasında çocuğun beyni hasar görürse bu da dizartriye yol açabilir.
  • Beyin iltihabı (ensefalit): Genellikle virüsler beyindeki bulaşıcı iltihaplanmayı, nadiren de bakterileri tetikler. Dizartri, ensefalitin olası semptomlarından biridir.
  • Beyin tümörü: Beyin tümörleri, konumlarına ve boyutlarına bağlı olarak farklı dizartri formları için olası tetikleyicilerdir.
  • Multipl skleroz (MS): Sinir sisteminin (omurilik ve beyin) bu kronik inflamatuar hastalığında, bağışıklık sistemi, sinir liflerinin (miyelin kılıfları) etrafındaki koruyucu tabakayı yok eder, böylece sinir uyarıları artık müdahale olmadan iletilemez. Dizartri olası bir sonuçtur.
  • Amyotrofik lateral skleroz (ALS): Sinir sisteminin bu nadir kronik hastalığı, motor fonksiyonu, nefes almayı, iletişim becerilerini ve yiyecek alımını etkiler. Konuşma bozuklukları ALS'nin sık görülen erken belirtileri arasındadır.
  • Huntington hastalığı: Hiperkinetik dizartrisi olan erişkinlerde bunun nedeni genellikle Huntington hastalığıdır; diğer semptomların yanı sıra istemsiz, ani, düzensiz hareketlerle ilişkili nadir görülen kalıtsal bir hastalıktır.
  • Zehirlenme (sarhoşluklar): Örneğin alkol bağımlılığı veya uyuşturucu kullanımına bağlı zehirlenmeler de dizartrinin olası nedenleri arasındadır.

Dizartri: Ne zaman doktora görünmeli?

Dizartri: muayeneler ve tanı

İnme veya travmatik beyin hasarı sonucu ani başlayan dizartri durumunda, bunun nedeni açıktır. Burada odak noktası hastanın ilk tıbbi bakımıdır.

Bunu, dizartrinin altında yatan hastalığın ve beyin hasarının tam yerinin belirlenmesi amacıyla nörolojik muayene takip eder.

Örneğin, elektriksel beyin aktivitesinin (EEG) ölçümü, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRI) gibi görüntüleme prosedürlerinin yanı sıra beyin omurilik sıvısı örneğinin alınması ve analiz edilmesi (BOS teşhisi) gibi daha ileri incelemeler de mümkündür.

Dizartri: Tedavi

İlk adım, dizartriye yol açan altta yatan durumun (inme, ensefalit, Parkinson hastalığı gibi) tedavi edilmesidir.

Dizartrinin kendisi öncelikle konuşma terapisi yoluyla tedavi edilir. En önemli amaç hastanın bağımsız iletişim kurma yeteneğini korumak veya yeniden sağlamaktır.

Konuşma terapisinin yapı taşları

Konuşma terapisinde hastalar bilinçli baş ve vücut duruşuyla daha anlaşılır konuşmayı öğrenirler. Terapist, özel egzersizler kullanarak nefes alma, ses ve artikülasyonun uyumlu etkileşimini destekler. Vücut gerginliği çok yüksekse (spastik dizartri), gevşeme egzersizleri yardımcı olur; Vücut gerginliği çok düşükse (hipotonik dizartri), gerginlik artırıcı antrenman seansları faydalıdır.

Belirli durumlarda konuşmada belirli sorunlar yaşayan hastalara bu konuyu özellikle terapistle konuşmaları tavsiye edilir. Bu tür kritik durumlarla nasıl başa çıkılacağı daha sonra örneğin rol oynama yoluyla uygulanabilir.

Çok şiddetli dizartri vakalarında hastalar terapistle birlikte alternatif iletişim biçimleri üzerinde çalışırlar. Örneğin kişinin kendisini anlamasını sağlamak için konuşmak yerine yüz ifadeleri, jestler ve yazı dili kullanılabilir.

İletişim yardımcıları

Elektronik amplifikatörler çok yumuşak konuşan dizartri hastalarının sesini destekler. Taşınabilir elektronik daktilolar gibi alternatif iletişim sistemleri, zorlukla ifade edebilen veya anlaşılır bir şekilde konuşabilen (örneğin, amyotrofik lateral sklerozun geç evrelerinde) dizartri hastaları için tasarlanmıştır.

Hastalık yönetimi

Kendin ne yapabilirsin

Hem dizartri hastalarının kendileri hem de sohbet arkadaşları başarılı iletişime potansiyel olarak çok katkıda bulunabilir. Önemli noktalar şunlardır:

  • Stres ve heyecandan kaçının: Acele etmeden ve sakin bir ortamda sohbet edin. Her iki taraf da (dizartri hastası ve konuşma partneri) konuşmaya ve anlamaya yeterince zaman ayırsa iyi olur. Bu arada yakın çevredeki gürültü kaynakları (radyo, TV, makineler vb.) kapalı kalır.
  • Göz temasını koruyun: Konuşma sırasında dizartri hastası ile karşıdaki kişinin göz teması kurması önerilir. Çünkü destekleyici yüz ifadeleri ve jestler hastanın kendisini anlamasını kolaylaştırır.
  • Soru sormak: Dizartri hastasını doğru anlamıyorsanız sorun. Sitem edici yorumlardan (“Daha açık konuşun!” veya “Daha yüksek sesle konuşun!”) kaçınılmalıdır!
  • Saygı gösterin: Konuşma bozukluğu zihinsel bir engel değildir. Dizartrisi olan kişiler için, kendilerini zihinsel olarak aşağılık veya olgunlaşmamış hissettirmemeleri önemlidir.