CMD: Belirtileri, Tedavisi

Kısa bir bakış

  • Semptomlar: örneğin çiğneme kaslarında veya temporomandibular eklemlerde ağrı, diş ağrısı, alt çenede kısıtlı hareket, temporomandibular eklemde çatlama veya sürtünme; muhtemelen baş ağrısı, boyun ağrısı, sırt ağrısı, kulak çınlaması vb.
  • Tedavi: örneğin oklüzal splint, diş veya ortodontik düzeltici önlemler, fizyoterapi ve osteoterapi; gerekirse ilaç tedavisi, psikoterapi, biofeedback, akupunktur.
  • Kendi başına ne yapabilirsin? Diğer şeylerin yanı sıra, çenenin hedeflenen gevşemesi (örneğin stresli durumlarda), gevşeme teknikleri, dayanıklılık sporları, iş-yaşam dengesi.
  • Nedenler ve risk faktörleri: örneğin diş kaybı, çok yüksek dolgular veya kaplamalar, dişlerde veya çenelerde maloklüzyonlar, psikolojik stres, diş gıcırdatma
  • Teşhis: CMD'nin tipik belirtilerine (yanlış hizalanmış dişler, çene ekleminde tıkırtı, gergin çiğneme kasları gibi), gerekirse manyetik rezonans görüntülemeye (MRI) dayanır.

CMD: Belirtiler

Kraniomandibular disfonksiyonun (CMD) en açık belirtileri baş ve boyun bölgesinde ağrı ve hareket kısıtlılığıdır:

  • Çene ağrısı, çiğneme sırasında veya dinlenme sırasında üst veya alt çenenin bir veya her iki tarafında ortaya çıkabilir.
  • Temporomandibular eklemler ve/veya çiğneme kasları dokunmaya duyarlı olabilir.
  • Diş ağrısı da mümkündür.

Aynı zamanda, CMD'de sıklıkla ağzın geniş açılmasında sorunlar yaşanır; bazı hastalar ağzını tam olarak tam olarak açamazlar. Diğer durumlarda, çene eklemleri aşırı derecede hareketlidir ve kolayca “kilitlenir” (kilit çene).

Çoğu zaman CMD'li kişilerde maloklüzyon vardır: alt ve üst çenedeki dişleri tamamen uyumlu bir şekilde bir araya getiremezler, ancak yalnızca dengeli bir şekilde bir araya getirebilirler. Ayrıca çiğneme veya konuşma sırasında çene ekleminde bir çatlama ve sürtünme fark edilebilir.

Birçok KMD hastası gündüz veya gece dişlerini gıcırdatmaktadır (bruksizm). Tersine, hastalar dişlerini gıcırdattığında CMD riski artar. Bunu yaparken diş minesini aşındırırlar. Bunun sonucunda dişler sıcağa, soğuğa, tatlıya veya ekşiye aşırı duyarlı hale gelir.

Eşlik eden semptomlar

CMD'de, ilk bakışta çiğneme sistemi veya çene ağrısıyla ilişkili gibi görünmeyen bazı semptomlar da olabilir (her zaman bu semptomlardan sorumlu teşhis edilmiş başka bir durumun olmadığı varsayılır):

  • Kulak ağrısı ve/veya kulaklarda subjektif çınlama (kulak çınlaması).
  • Baş ağrısı, genellikle şakak bölgesinde
  • Baş dönmesi
  • Yutma güçlüğü (disfaji)
  • Ses bozuklukları
  • Boyunda, omuzlarda veya sırtta gerginlik ve ağrı
  • Gözlerin arkasında ve sinüslerde basınç
  • Kadınlarda cinsel ilişki sırasında ağrı (disparoni)
  • duygusal stres
  • anksiyete bozuklukları veya depresyon

CMD'nin omuzlar, boyun veya sırt gibi vücudun bitişik bölgelerinde ağrı veya rahatsızlığa neden olması alışılmadık bir durum değildir. Gergin çiğneme kasları baş ve boyun bölgesindeki kasların da gerginleşmesine neden olur. Bu gerilim sarmalı arka tarafa doğru daha da devam edebilir. Kaslar ağrımaya (miyalji), sertleşmeye (miyogeloz) ve hatta iltihaplanmaya (miyozit) başlar.

CMD nedir?

Kraniomandibular Disfonksiyon terimi birkaç kelimeden veya kelime parçalarından oluşur:

  • Cranio: Latince kafatası anlamına gelen cranium kelimesinden türetilmiştir.
  • mandibular: “alt çeneye ait” anlamına gelen tıbbi terim.
  • işlev bozukluğu: işlev bozukluğu.

Bu nedenle çiğneme sisteminin işlevsel bir bozukluğudur. Bu terim altında tek tek veya farklı kombinasyonlarda ortaya çıkabilen çeşitli hastalıklar özetlenmiştir:

  • çiğneme kaslarının hastalığı (miyopati)
  • temporomandibular eklem hastalığı (artropati)
  • Kapanma bozukluğu (oklüzopati): Üst ve alt çenedeki dişlerin teması hatalıdır – üst ve alt dişler hiç buluşmuyor veya birbirine tam oturmuyor.

Bazen çiğneme sisteminin miyoartropatisinden de bahsederiz (MAP; İngilizce “temporomandibular bozukluk”). Bu, CMD'nin bir alt kümesidir ve oklüzal bozukluğu dışarıda bırakarak yalnızca çiğneme kasları ve temporomandibular eklem bozukluklarını ifade eder.

CMD: Frekans

CMD: Tedavi

Çeşitli hastalıklar ve şikayetler CMD'nin bir parçasıdır. Bu bütünsel bir terapi gerektirir. Diş hekiminin yanı sıra ortodontist, fizyoterapist, osteopat ve/veya psikoterapist de görev alabilir. Eğer romatizma, artroz veya artrit gibi altta yatan hastalıklarınız varsa, bir romatolog tarafından tedavi edilmesi de endikedir.

Diş hekimi ve ortodontist tarafından tedavi

CMD tedavisinin amacı kasları gevşetmek ve aynı zamanda ağrıyı azaltmaktır. Bu amaçla diş hekiminiz size bir ısırma ateli (oklüzal splint) sağlayacaktır. Ayrıca uymayan diş kontaklarını da telafi eder, fazla yüksek olan dolguları veya kaplamaları düzeltir ve/veya kullanılamayan protezleri yeniler.

Isırık ateli

CMD için dişlere yönelik splint en önemli terapötik önlemdir. Diş hekimi, üst ve alt çenedeki dişlerin birbirine tam oturması için splinti size özel olarak yerleştirir. Bu, dişlerin gıcırdamasını önler ve dişlerinizi sıktığınızda oluşan basıncı dağıtır. Splint böylece diş yapısını ve periodonsiyumu korur.

Diş hekimleri standart olarak Michigan tipi oklüzal splint kullanır. Bu Michigan ateli sert plastikten yapılmıştır ve üst çenenin tüm dişlerini kaplar. Ancak başka splint türleri ve çeşitli splint türlerinden oluşan sistemler de vardır.

Gün içerisinde çene ateli takmanız gerekiyorsa en geç bir hafta sonra normal şekilde konuşabilmeniz gerekir. Değilse diş hekiminize başvurun!

Bazen tek tek dişler veya alt çene oklüzal splintle birlikte kayar. Bu nedenle oklüzal splint konusunda diş hekiminizle düzenli kontroller yapmak önemlidir. Yan etkiler erken bir aşamada tespit edilebilir ve önlenebilir. Diş hekimi ayrıca manuel terapi veya osteopati kliniğini ziyaret ettikten sonra splintin uyumunu da kontrol etmelidir.

Diş hekiminiz ateli takmanız gereken zamanları da ihtiyaçlarınıza göre tekrar tekrar ayarlayacaktır. Hatta dönüşümlü olarak takmanız için farklı splintler bile verilebilir. Bu önlemler, oklüzal splint nedeniyle dişlerinizi sıkmanızı veya splint nedeniyle yeni gerginlikler veya malpozisyonlar geliştirmenizi önler.

Diğer önlemler

Isırma splinti, yanlış hizalanmış dişleri veya hatalı diş temaslarını telafi ederek CMD semptomlarınızı iyileştirirse, diş hekimi ve ortodontist ek önlemler alabilir. Bunlar şunları içerir:

  • Dişlerde taşlama
  • Dişler arasındaki boşlukları kapatmak
  • bireysel dişlerin kuron veya köprülerle yeniden yapılandırılması
  • ortodontik düzeltici önlemler

Bu tür önlemler için öncelikle CMD şikayetlerinin iyileşip iyileşmediğini test etmek için uzun vadeli geçiciler kullanılır. Eğer öyleyse, dişler kalıcı olarak buna göre ayarlanır.

Temporomandibular eklemler aşınmışsa ve kronik olarak iltihaplanmışsa (artrit koşulları), temporomandibular eklem lavajı (artrosentez) yardımcı olabilir. Bu prosedürde diş hekimi çene eklemine kanüller yerleştirir ve eklemi dikkatli bir şekilde yıkar. Bu, örneğin iltihaplı hücrelerin uzaklaştırılmasına olanak tanır. Ancak bazen temporomandibular eklemin değiştirilmesiyle birlikte ameliyat gerekebilir.

Fizyoterapi ve osteopati

Fizyoterapi ve muhtemelen osteopati de sıklıkla CMD tedavisinin önemli bileşenleridir. Diş önlemlerinin etkisini artırırlar.

Gergin kaslar fizyoterapötik egzersizlerle gevşetilebilir. Pasif ve aktif egzersizler ayrıca kaslara ve bağ dokusuna kan akışını teşvik eder ve çenelerin daha koordineli bir şekilde hareket etmesine yardımcı olur.

Birçok egzersize evde devam ederseniz daha etkili olur. Fizyoterapistinizin size uygun egzersizleri göstermesini sağlayın.

Fizyoterapi egzersizlerine ek olarak CMD terapisi sıklıkla sıcak veya soğuk uygulamaları ve kırmızı ışık, mikrodalga veya ultrasonla tedaviyi içerir. Kas ve eklemlerdeki ağrılar da çene masajları, manuel terapi ve osteopatik tekniklerle giderilebilir.

Psikoterapi

İşyerinde ya da özel yaşamdaki stres çoğu zaman hastaların dişlerini gıcırdatmasına ya da dişlerini sıkmasına neden olur. Ek olarak, depresyon veya kişilik bozukluğu gibi zihinsel hastalıklar KMD semptomlarını kötüleştirebilir. Özellikle diş tedavisi işe yaramıyorsa veya belirtiler kötüleşiyorsa bir psikoterapiste başvurmalısınız. Stresle başa çıkmanıza, stresi azaltmanıza ve mevcut akıl hastalıklarını tedavi etmenize yardımcı olabilir.

Biofeedback

Biofeedback prosedürleri diş gıcırdatmada etkilidir. Diş gıcırdatma ve CMD sıklıkla ilişkili olduğundan burada da faydalıdır. Diş gıcırdatma veya sıkma bilinçsizce gerçekleşir. Biofeedback prosedürleriyle elektronik cihazların yardımıyla bu süreçlerin farkına varmayı ve ardından örneğin çene kaslarını özel olarak gevşetmeyi öğrenirsiniz. Bu sayede uzun vadede kas ağrıları azalır.

Ilaç

Bazı durumlarda ilaç tedavisi de CMD'ye yardımcı olabilir. Bunlar duruma bağlı olarak örneğin şunları içerir:

  • Ağrı kesiciler (analjezikler)
  • Steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar veya kortikosteroidler (“kortizon”) gibi antiinflamatuarlar
  • Kas gevşeticiler (çene kaslarını ve diğer gergin kasları gevşetir)
  • uyku hapları ve sakinleştiriciler
  • Antidepresanlar

Botulinum toksini

Bazı CMD vakalarında belirli çene kasları genişler. Bu, sinir toksini botulinum toksininin hedefe yönelik bir şekilde enjekte edilmesiyle azaltılabilir. Ancak botulinum toksini bu uygulama için onaylanmamıştır ve yalnızca bu amaçla “endikasyon dışı” (bireysel iyileştirme denemesi olarak onayın dışında) kullanılabilir.

Ayrıca botoksun etkisi yaklaşık altı ay sonra ortadan kalkıyor. Bundan sonra enjeksiyonun tekrarlanması gerekebilir. Bu nedenle eşlik eden fizyoterapötik egzersizler önemlidir.

Araştırmacılar şu anda CMD'de ağrıyı hafifletmek için botulinum toksininin etkisini araştırıyorlar.

Alternatif şifa yöntemleri

Bazen alternatif tedaviler kraniomandibular disfonksiyon için yararlı olabilir. Örneğin akupunktur ve akupresür kasları gevşetmek, ağrıyı azaltmak ve psikolojik etkileri iyileştirmek için kullanılabilir.

Alternatif yöntemler, kraniomandibular disfonksiyonun (CMD) geleneksel tıbbi tedavisinin yerini alamaz, yalnızca onu tamamlar.

CMD: Kendi başınıza ne yapabilirsiniz?

CMD, psikolojik faktörlerin de önemli rol oynadığı karmaşık bir hastalıktır. Bu noktada kendiniz aktif olabilirsiniz:

Ayrıca ilerleyici kas gevşetme, yoga veya otojenik antrenman gibi gevşeme egzersizleri KMD'ye yardımcı olabilir. Haftada birkaç kez yapılan dayanıklılık sporları da sağlığınızı artırır.

Sosyal temaslar da çok önemlidir: Arkadaşlarınızla düzenli olarak buluşun ve ailenizle vakit geçirin. Ve son fakat bir o kadar da önemlisi: sevdiğiniz hobileri geliştirin; bu aynı zamanda rahatlamayı ve refahı da destekler.

İpucu: Çocuklar ayrıca kas gevşetme egzersizleri de yapabilirler. Kendini kanıtlama eğitimi aynı zamanda mevcut korkuları da azaltabilir.

CMD: Nedenler

Kraniomandibular disfonksiyonun (CMD) gelişiminde birbirini de etkileyebilen birçok faktör rol oynar. Diğerlerinin yanı sıra aşağıdaki faktörler tartışılmaktadır:

  • diş kazaları, diş kaybı
  • aşırı yüksek dolgular veya kaplamalar, kullanılamayan protezler
  • Diş yanlış hizalamaları, diş kayması veya diş migrasyonu
  • çene yanlış hizalamalarıdiş temas bozuklukları
  • olumsuz kafatası büyümesi
  • hormonal bozukluklar
  • duygusal stres
  • psikolojik sorunlar (kaygı, depresyon)
  • olumsuz davranış kalıpları
  • romatizma, artroz ve artrit gibi altta yatan hastalıklar

Gündüz veya gece boyunca diş gıcırdatma KMD riskini ek olarak artırır.

Bu da örneğin kulak ağrısı, kulak çınlaması, baş dönmesi, baş ağrısı veya boyun gerginliğine neden olabilir. Ayrıca çiğneme sistemindeki problemler, muhtemelen sinir iletimindeki bir arızadan kaynaklanan omurga problemlerini ağırlaştırabilir.

CMD: muayeneler ve teşhis

Kraniomandibular fonksiyon bozukluğunun (CMD) olası belirtilerini derhal kontrol ettirmelisiniz. Aşağıdaki durumlarda dişçiye gidin:

  • çiğnemek acı verir,
  • @ sabah uyandıktan sonra alt çenede sertlik hissedilmesi,
  • @ ağzını geniş açamazsın,
  • Çene eklemlerini hareket ettirirken sesler fark ediyorsunuz,
  • Gün içerisinde dişlerinizi daha sık gıcırdatıyor ya da sıkıyorsunuz ya da yakınınızdan biri size geceleri dişlerinizi gıcırdattığınızı söylüyor.

Ayrıca diş veya ortodontik tedavi sonrasında ani bir rahatsızlık hissederseniz (ağrı, çene ekleminde tık sesi veya ağzınızı geniş açamama gibi) mutlaka diş hekiminize görünün:

Veya ağzınızı uzun süre açık tutmanızı gerektiren büyük bir diş tedavisi TME'ye aşırı yük bindirir.

Daha kapsamlı diş tedavisinden önce, diş hekimi her hastayı CMD ve diş gıcırdatması açısından kısaca taramalıdır.

CMD nasıl teşhis edilir?

Yukarıda listelenen şüpheli durumlarda diş hekiminiz CMD taraması gerçekleştirecektir. Bunu yaparken aşağıdaki CMD göstergelerinden bir veya daha fazlasına sahip olup olmadığınızı kontrol edecektir:

  • Ağzınızı yeterince geniş açamıyorsunuz.
  • Ağzınızı çarpık veya asimetrik olarak açıyorsunuz.
  • Ağzınızı yeterince yana doğru hareket ettiremezsiniz.
  • Üst ve alt çenenin bazı dişleri birbiriyle garip bir şekilde buluşur.
  • Dilde ve yanakta diş izleri, düzgün cilalanmış çiğneme yüzeyleri, diş minesinde çatlaklar ve çentikler, diş yapısında, diş boyunlarında ve kesici dişlerde veya ağrıya duyarlı dişlerde kırılmalar gibi diş gıcırdatma belirtileri vardır.
  • Çene eklemleri duyulacak şekilde çatlıyor veya birbirine sürtünüyor.
  • Çiğneme kasları ve muhtemelen boyun kaslarına kadar çevredeki kaslar da basınca duyarlıdır veya sertleşir.

Diş hekimi fizik muayenenin yanı sıra psikolojik durumunuz hakkında da sorular soracaktır. Örneğin kaygı veya duygusal stresten muzdarip olup olmadığınızı soracaktır.

Hasta görüşmesinden ve muayenelerden elde edilen bilgiler kraniomandibular disfonksiyon (CMD) şüphesini doğruluyorsa diş hekimi uygun tedaviyi önerecektir.