Anestezi: Uygulama Alanları, Yöntemleri, Etkileri

Anestezi nedir?

Anestezi, hastaları yapay bir uykuya sokmak için kullanılır. Bu amaçla sorumlu uzman (anestezi uzmanı) çeşitli ilaçlar ve/veya gaz karışımları kullanır.

Anestezi, ancak aşırı ağrı durumunda mümkün olabilecek ameliyatların ve bazı muayene işlemlerinin yapılabilmesini sağlar. Anestezik yan etkiler ve uygulama alanları açısından farklılık gösteren farklı prosedürler vardır.

İnhalasyon anestezisi

İnhalasyon anestezisinde anestezi, sevofluran, izofluran veya nitröz oksit gibi gazlı ilaçların solunması yoluyla üretilir. Bu sözde uçucu anestezikler bir yandan bilinci kapatıyor, aynı zamanda acı hissini de azaltıyor.

İnhalasyon anestezisi, anestezinin en eski şeklidir ve günümüzde genellikle diğer prosedürlerle kombine edilmektedir. Çocuklarda bazen tek başına inhalasyon anestezisi kullanılır.

Toplam intravenöz anestezi (TIA)

Dengeli anestezi

Dengeli anestezi yukarıda bahsedilen iki yöntemi birleştirir. Bu nedenle anestezinin başlangıcında hasta genellikle damardan ilaç alır ve operasyon sırasında anestezik gazları da solur. Bu, birçok anestezik yan etkiyi ve güçlü ağrı kesicilerin tüketimini azaltır.

Daha fazla bilgi: Lokal anestezi

Bazı ameliyatlarda sadece belirli bir bölgedeki ağrı hissinin kapatılması yeterlidir. Daha fazla bilgi için lokal anesteziye bakınız.

Daha fazla bilgi: Spinal anestezi

Lokal anestezinin özel bir formunda anestezik madde omurilik kanalına enjekte edilir. Bununla ilgili daha fazla bilgiyi Spinal anestezi metninde okuyabilirsiniz.

Daha fazla bilgi: Peridural anestezi (PDA).

Omuriliğe yakın ağrı hissini kapatmak için başka bir olasılık daha var. Bununla ilgili her şeyi Peridural Anestezi makalesinde okuyun.

Anestezi ne zaman yapılır?

Operasyon

Anestezinin en sık nedeni ameliyattır. Örneğin karın organlarına yönelik birçok ameliyat ilk etapta mümkün kılınmaktadır. Bilincin azalması aynı zamanda hastanın stresini de azaltır ve ameliyat sonrası iyileşmeyi hızlandırır. Anestezi aynı zamanda hasta hareket etmediği için cerraha mümkün olan en iyi çalışma koşullarını da sağlar. Bu, örneğin beyin veya kan damarları üzerinde yapılan operasyonlarda çok önemlidir.

Sınavlar

Bazı muayene prosedürleri aynı zamanda anestezi gerektirir. Örneğin trakeadan sert bir tüp geçirilerek yapılan bronkoskopi sırasında hasta, anestezi yapılmadığı takdirde şiddetli ağrı ve öksürük yaşayacaktır. Bununla birlikte, MRI yapılması gereken bebeklere bile, hareketsiz yatabilmeleri için sıklıkla anestezi verilir. Aksi takdirde çekilen görüntüler bulanık olur ve kullanılamaz hale gelir.

Acil Tıp

Örneğin bir kalp durması, ciddi bir kaza veya alerjik reaksiyon sonrasında hastanın bağımsız nefes alması engelleniyorsa, hastaya yapay havalandırma uygulanmalıdır. Bir yandan anestezi suni solunumun güvenli bir şekilde uygulanmasını kolaylaştırır; diğer yandan bilinci kapalı hastaların bile hala hissettiği acıyı hafifletir.

Anestezi sırasında neler yapılır?

Anestezi için anestezi uzmanı çeşitli ilaçların yanı sıra gaz-hava karışımlarını da kullanır. Bunlar üç gruba ayrılabilir.

  • Hipnotikler (uyku hapları) öncelikle bilinci kapatır. Bir örnek propofoldür.
  • Analjezikler (ağrı kesiciler) ağrı hissini baskılar. Anestezi için opioid grubundan güçlü analjezikler verin.
  • Kas gevşeticiler kasları gevşetir ve hastayı hareketsiz hale getirir. Uygulamaya bağlı olarak her anestezide kullanılması zorunlu değildir.

Anestezi bilgileri

Planlanan anestezi öncesinde anestezi uzmanı hastayı kendisi için planlanan işlem hakkında detaylı bir görüşme ile bilgilendirir. Ayrıca daha önce geçirdiği hastalıkları ve düzenli olarak aldığı ilaçları soruyor. Bu sayede doktor anestezi riskini değerlendirir ve uygun ilaçları seçer. Eğer hasta çok tedirginse ve anesteziden korkuyorsa rahatlamasını sağlayacak sakinleştirici de verir.

Anestezi indüksiyonu

Anestezi indüksiyonundan önce hasta birkaç dakika boyunca saf oksijen solur. Bu, daha sonra solunum tüpünün yerleştirilmesi (entübasyon) için kanda bir oksijen rezervi oluşturur. Aynı zamanda doktor, örneğin hastanın elindeki damara, ilacı enjekte edebileceği bir iğne yerleştirir. Güçlü bir ağrı kesicinin ardından yüksek dozda uyku hapı verilmesi, hastanın birkaç saniye içinde bilincini kaybetmesine ve kendi kendine nefes almasının durmasına neden olur.

Uzun süren operasyonlarda fanlı ısıtıcı ile hasta ısıtılır, aksi takdirde vücut hızla soğuyacaktır. Bir izleme monitörü ayrıca kan basıncı, nabız, kalp aktivitesi ve solunum hızı gibi önemli hayati fonksiyonları sürekli olarak görüntüler. Bu, anestezi uzmanının potansiyel anestezi komplikasyonlarını hızlı bir şekilde tanımlamasına olanak tanır.

Hızlı Dizi İndüksiyonu

Anestezi indüksiyonunun özel bir şekline hızlı sıralı indüksiyon (RSI) adı verilir. Burada anestezik ilaçlar hızlı bir şekilde arka arkaya uygulanır ve bu sırada maske ventilasyonuna gerek kalmaz. Öncelikle oruç tutmayan hastalarda, hamilelerde ve bazı mide-bağırsak rahatsızlığı olan hastalarda kullanılır ve mide içeriğinin nefes borusuna kaçmasını engeller.

Anestezinin devamı ve anestezinin indüksiyonu

Ameliyattan sonra hasta derlenme odasında izlenir. Gerekirse ağrı kesici uygulayacak ve hastanın hayati fonksiyonlarını değerlendirecek bir doktor sürekli olarak orada bulunuyor.

Anestezinin riskleri nelerdir?

Genel anestezi birçok yan etki riskini taşır. Anestezik ilaçlar diğer şeylerin yanı sıra kan basıncında ani düşüşlere veya kardiyak aritmilere neden olabilir. Anestezi uzmanı daha sonra bunları dolaşımı destekleyen ilaçlarla tedavi eder. Kullanılan ilaçların tümü ciddi alerjik reaksiyonlara da neden olabilir.

Ventilasyon sırasındaki sorunlar

Olası bir komplikasyon, doktorun özel bir aletle (laringoskop) tüpü trakeaya yerleştirmesi nedeniyle diş hasarıdır. Bu nedenle operasyondan önce protezler çıkarılır. Tüpün kendisi de ses tellerine (ses telleri) zarar verebilir.

Malign hipertermi

Malign hipertermi, anestezi sırasında aniden ortaya çıkabilen korkunç bir kas bozukluğudur. Bu durumda tüm kas sistemi kalıcı olarak gerilir ve vücudun hayati tehlike yaratacak derecede ısınmasına neden olur. Genetik faktörler ve bazı anestezik gazların yanı sıra özellikle kas gevşetici süksinilkolinin olası bir tetikleyici olduğu düşünülmektedir.

Anestezik gazların aksine saf intravenöz anestezi, malign hipertermi için tetikleyici değildir, bu nedenle tetiksiz anestezi olarak da adlandırılır.

Anestezi sırasında uyanma durumları

Anestezik yan etkiler

Anestezi yan etkileri ameliyattan sonra da ortaya çıkabilir. Bunlar şunları içerir:

  • Anestezi sonrası kusma ve bulantı (ameliyat sonrası bulantı ve kusma = PONV).
  • Hipotermi nedeniyle titreme
  • Karışıklık

Özellikle kusma ve mide bulantısı sık görülen etkilerdendir. Anestezik ilaçlar, özellikle de anestezik gazlar ve ameliyat süresinin uzun olması risk faktörleri arasındadır. Ancak bazı ilaçların anesteziden önce verilmesiyle sonradan ortaya çıkabilecek mide bulantıları çoğu zaman önlenebilir.

Konumsal hasar

Anestezi sonrası nelere dikkat etmeliyim?

Anesteziden sonra hala biraz kafa karışıklığı ve uykulu hissetmeniz normaldir. Ancak kollarınızda ağrı, mide bulantısı veya rahatsızlık hissederseniz veya uzun süre sesiniz kısılırsa mutlaka doktorunuza bildirmelisiniz. Yine doktorunuza danışarak birkaç yudum su içebilirsiniz. Kesin süre prosedürün türüne bağlıdır.

Anestezi sırasında malign hipertermi gelişirse anestezi uzmanı size bir acil durum kartı verecektir. Daha sonra ameliyata ihtiyaç duymanız durumunda anestezi uzmanlarının sizin için doğru anesteziyi seçebilmesi için bunu her zaman yanınızda taşımalısınız.